Κόπωση μετά τις γιορτές: Όταν η ξεκούραση φέρνει... εξάντληση

Γράφει η Δήμητρα Τσακίρη (Βιολόγος, PhD στις Μοριακές Αλληλεπιδράσεις Μικροβίων-Ξενιστή), μέλος της Επιστημονικής Ομάδας της Διαγνωστικής Αθηνών

Οι γιορτές θεωρούνται, σχεδόν αυτονόητα, περίοδος χαλάρωσης και ανανέωσης. Οι περισσότεροι τις περιμένουμε ως μια ανάσα από την καθημερινότητα, μια ευκαιρία να γεμίσουν οι μπαταρίες, να αποσυνδεθούμε από υποχρεώσεις, να έρθουμε πιο κοντά στους αγαπημένους μας. Κι όμως, μ δυσκολία να ξαναβρεί κανείς ρυθμό, ακόμη και υπνηλία ή εκνευρισμός.

Αυτό το παράδοξο, δηλαδή να νιώθει κανείς πιο κουρασμένος μετά τις διακοπές απ’ ό,τι πριν, δεν είναι φαντασίωση. Είναι μια πραγματική φυσιολογική και ψυχική κατάσταση, η οποία απασχολεί όλο και περισσότερο την επιστημονική κοινότητα. Η λεγόμενη «μετα-γιορτινή κόπωση» είναι συχνότερη απ’ όσο νομίζουμε, αλλά συνήθως παραμένει χωρίς όνομα. Την αποδίδουμε στην έλλειψη κινήτρου, στην “τεμπελιά” της επιστροφής, ή στη συσσώρευση των υποχρεώσεων κατά την απουσία μας. Στην πραγματικότητα, είναι το αποτέλεσμα βαθύτερων αλλαγών που συντελούνται στον οργανισμό κατά την περίοδο των γιορτών - και οι οποίες δεν αποκαθίστανται με το πάτημα ενός διακόπτη.

Δεν επηρεάζονται όλοι το ίδιο, αλλά για όσους βιώνουν αυτή την κατάσταση, τα συμπτώματα είναι υπαρκτά και συχνά υποτιμημένα. Η πτώση της ενέργειας μετά τις διακοπές δεν είναι απλώς υποκειμενική αίσθηση, αλλά μια σωματική κατάσταση με αιτίες, διάρκεια και συνέπειες.

Η βιολογία της κόπωσης: Τι συμβαίνει στο σώμα μας στις γιορτές

Η περίοδος των γιορτών μοιάζει ήρεμη, αλλά στην πραγματικότητα προκαλεί βιολογικές ανισορροπίες. Ο καθημερινός ρυθμός ζωής διαταράσσεται, όχι απαραίτητα με αρνητικό τρόπο, αλλά με τρόπο που απαιτεί προσαρμογή: ξενύχτια, ακανόνιστα γεύματα, βαριά φαγητά, περισσότερο αλκοόλ, λιγότερη κίνηση και περισσότερα εξωτερικά ερεθίσματα.

Αυτή η μεταβολή, αν και μπορεί να βιώνεται ως ευχάριστη, επιβαρύνει τους φυσιολογικούς μηχανισμούς του οργανισμού. Ο εσωτερικός κιρκάδιος ρυθμός, δηλαδή το «βιολογικό ρολόι» που ρυθμίζει τον ύπνο, την ενέργεια και τις ορμόνες, παύει να λειτουργεί συγχρονισμένα. Το σώμα μας δεν γνωρίζει πότε ακριβώς να χαλαρώσει και πότε να ενεργοποιηθεί. Ο ύπνος γίνεται πιο ρηχός και διακεκομμένος, με αποτέλεσμα να επιβαρύνεται η φυσιολογική αποκατάσταση του νευρικού μας συστήματος.

Παράλληλα, η υπερκατανάλωση θερμίδων, συχνά χωρίς το αντίστοιχο ενεργειακό κόστος μέσα στην ημέρα, επηρεάζει την ευαισθησία του οργανισμού στην ινσουλίνη και αυξάνει τους παράγοντες φλεγμονής. Η φαινομενική απόλαυση συνοδεύεται από ένα είδος «μεταβολικής ομίχλης» που επιβαρύνει την αίσθηση ευεξίας. Ακόμα και τα επίπεδα των νευροδιαβιβαστών που ρυθμίζουν τη διάθεση φαίνεται να επηρεάζονται από το φαγητό, την έλλειψη ρουτίνας και την υπερδιέγερση.

Επιπλέον, η κοινωνική φύση των γιορτών, όσο ευχάριστη κι αν είναι, προσθέτει ένα διαφορετικό είδος κόπωσης. Η συνεχής παρουσία άλλων, οι συζητήσεις, τα οικογενειακά θέματα και οι προσδοκίες συνιστούν έναν επιπλέον παράγοντα έντονης ενεργοποίησης του νευρικού μας συστήματος. Αντί το σώμα να εισέλθει σε φάση ανάπαυσης, παραμένει σε μια κατάσταση σχετικής ετοιμότητας. Όταν αυτή η φάση τελειώνει απότομα, με την επιστροφή στις υποχρεώσεις, τα αποθέματα ενέργειας έχουν ήδη αρχίσει να εξαντλούνται.

Η επιστροφή στην καθημερινότητα και το «κενό» ενδιάμεσα

Όταν τελειώσουν οι γιορτές, το σώμα και το μυαλό δεν επανέρχονται αυτόματα. Η προσαρμογή χρειάζεται χρόνο, τον οποίο η σύγχρονη καθημερινότητα σπάνια προσφέρει. Την πρώτη εβδομάδα μετά τις διακοπές, πολλοί νιώθουν ότι λειτουργούν μηχανικά, χωρίς σαφή παρουσία, με μειωμένη διάθεση, αδυναμία εστίασης και μια συνεχόμενη αίσθηση ότι κάτι τους «βαραίνει».

Σε αυτό το μεταβατικό διάστημα, εμφανίζεται ένα βιολογικό και ψυχολογικό κενό: ο οργανισμός δεν έχει προλάβει να επανέλθει στους προηγούμενους ρυθμούς, αλλά καλείται να λειτουργήσει σαν να μην υπήρξε ποτέ καμία διακοπή. Το αποτέλεσμα είναι μια αντίσταση, ένα αίσθημα ότι το σώμα «δεν συνεργάζεται», ότι το μυαλό είναι ομιχλώδες, και ότι η ενέργεια δεν επαρκεί για να ανταπεξέλθουμε στις απαιτήσεις.

Αυτή η κατάσταση δεν είναι ένδειξη αδυναμίας. Είναι, αντίθετα, ένδειξη ότι ο οργανισμός προσπαθεί να προστατευθεί. Αρνείται να μεταβεί από τη φάση της χαλάρωσης σε κατάσταση έντασης χωρίς ομαλή μετάβαση. Είναι μια βιολογική αντίδραση σε έναν πολιτισμικό ρυθμό που δεν υπολογίζει τις ανάγκες της φυσιολογίας μας.

Η κόπωση ως σημάδι δυσλειτουργίας

Η κόπωση που εμφανίζεται μετά τις γιορτές δεν είναι το πρόβλημα. Είναι το σύμπτωμα. Είναι το σήμα του σώματος ότι κάτι δεν λειτουργεί σε αρμονία: ότι η εναλλαγή μεταξύ ανάπαυσης και δράσης έγινε απότομα και μη ισορροπημένα, ότι οι ανάγκες του οργανισμού μας για ρύθμιση, επαναφορά και σταθερότητα δεν καλύφθηκαν.

Σε ψυχοσωματικό επίπεδο, η κόπωση λειτουργεί ως «φρένο». Μας υποχρεώνει να επιβραδύνουμε, να παρατηρήσουμε, να ακούσουμε τι χρειάζεται το σώμα και ο νους. Αντί να την αποφεύγουμε ή να την καταπνίγουμε με καφέ, λίστες υποχρεώσεων ή πίεση για γρήγορη επαναφορά, ίσως είναι χρήσιμο να τη δούμε ως κάλεσμα για μια διαφορετική αντιμετώπιση της επιστροφής.

Η αναγνώριση της ανάγκης του σώματός μας για αποκατάσταση δεν είναι πολυτέλεια. Είναι προϋπόθεση για την μακροπρόθεσμη υγεία μας, τη σωματική και την ψυχική. Η κόπωση δεν μας εμποδίζει να λειτουργήσουμε, αλλά μας προειδοποιεί ότι αν δεν αλλάξουμε κάτι, τότε όντως σύντομα δεν θα μπορούμε να λειτουργήσουμε.

Πώς μπορούμε να επανέλθουμε ομαλά

Η επιστροφή από τις γιορτές δεν χρειάζεται να είναι βίαιη. Αντί να προσπαθούμε να αντισταθμίσουμε τον χρόνο που «χάθηκε» με υπερπροσπάθεια, μπορούμε να δημιουργήσουμε μια γέφυρα ανάμεσα στις δύο φάσεις: της ανάπαυσης και της δράσης.

Αυτό σημαίνει ότι δίνουμε στον εαυτό μας άδεια για προσαρμογή. Δεν προγραμματίζουμε το πιο απαιτητικό μας έργο την πρώτη ημέρα. Δεν γεμίζουμε την εβδομάδα με εξαντλητικά ραντεβού. Αντίθετα, ενισχύουμε την ποιότητα του ύπνου, φροντίζουμε για ήπια φυσική δραστηριότητα, αποφεύγουμε βαριά γεύματα και δίνουμε στον οργανισμό μας χρόνο να βρει τον ρυθμό του. Κυρίως όμως, παρατηρούμε. Ακούμε το σώμα μας, όχι για να το πιέσουμε να επανέλθει, αλλά για να κατανοήσουμε τι του λείπει.

Γιατί, συχνά, η παρατεταμένη κόπωση δεν οφείλεται μόνο σε εξωτερικούς παράγοντες ή στην πίεση της επιστροφής. Μπορεί να κρύβει από πίσω ανεπάρκειες που δεν έχουν διαγνωστεί: ανισορροπίες στις ορμόνες του στρες, έλλειψη βασικών μικροθρεπτικών στοιχείων, χαμηλή ενζυμική ή μεταβολική λειτουργία. Το σώμα ίσως προσπαθεί να μιλήσει μέσα από τη δυσκολία επαναφοράς. Και όσο επιμένουμε να την ερμηνεύουμε απλώς ως "τεμπελιά", καθυστερούμε την ουσιαστική αποκατάσταση.

Η μετάβαση, λοιπόν, από τις διακοπές στην ενεργή καθημερινότητα, δεν είναι απλώς θέμα θέλησης ή πειθαρχίας. Είναι θέμα βιολογικής επανεκκίνησης, και για να γίνει σωστά, χρειάζεται πρώτα κατανόηση και ύστερα, την κατάλληλη υποστήριξη.

Όταν η κόπωση γίνεται μήνυμα

Η κόπωση μετά τις γιορτές δεν είναι αδυναμία χαρακτήρα, ούτε μια παροδική δυσκολία που λύνεται με ένα δυνατό καφέ και την καλή μας πρόθεση. Είναι μια ευκαιρία να δούμε τον εαυτό μας πιο ολοκληρωμένα: όχι μόνο ως σώμα που πρέπει να ανταποκριθεί, αλλά ως σύστημα που χρειάζεται ρύθμιση, θρέψη και επανασύνδεση με τον φυσικό του ρυθμό. Όταν η ανάκαμψη καθυστερεί, όταν η ζωτικότητα αργεί να επιστρέψει, είναι ίσως η στιγμή να στραφούμε εσωτερικά και να αναρωτηθούμε: μήπως δεν μου λείπει μόνο χρόνος, αλλά κάτι βαθύτερο;

Αν νιώθετε κόπωση χωρίς λόγο, πνευματική “ομίχλη”, μειωμένη αντοχή, ή δυσκολεύεστε να επανέλθετε στους κανονικούς σας ρυθμούς, ίσως το σώμα σας δεν χρειάζεται απλώς περισσότερη ενέργεια, αλλά την αποκατάσταση κάποιας υποκείμενης δυσλειτουργίας. Η Διαγνωστική Αθηνών προσφέρει εξειδικευμένες εξετάσεις λειτουργικής ιατρικής που εντοπίζουν μεταβολικές και ορμονικές ανισορροπίες και ανεπάρκειες μικροθρεπτικών, για να ανακαλύψετε τι πραγματικά χρειάζεται ο οργανισμός σας για να επανέλθει. Μάθετε περισσότερα στο https://athenslab.gr/exetaseis-prolipsis

Ενδεικτική Βιβλιογραφία:

Wang, Y., Song, K., Guo, M., & Ye, L. (2025). Back to Work, Running on Empty? How Recovery Needs and Perceived Organizational Support Shape Employees’ Vigor Upon Return to Work. Behavioral Sciences, 15(7), 889. doi:10.3390/bs15070889

Behrens M, Gube M, Chaabene H, et al. Fatigue and Human Performance: An Updated Framework. Sports Med. 2023;53(1):7-31. doi:10.1007/s40279-022-01748-2

Abdulan, I. M., Popescu, G., Maștaleru, A., Oancea, A., Costache, A. D., Cojocaru, D.-C., Cumpăt, C.-M., Ciuntu, B. M., Rusu, B., & Leon, M. M. (2023). Winter Holidays and Their Impact on Eating Behavior—A Systematic Review. Nutrients, 15(19), 4201. doi:10.3390/nu15194201

Syrek, C. J., Weigelt, O., Kühnel, J., & de Bloom, J. (2018). All I want for Christmas is recovery – changes in employee affective well-being before and after vacation. Work & Stress, 32(4), 313–333. doi:10.1080/02678373.2018.1427816

Denno P, Zhao S, Husain M, Hampshire A. Defining brain fog across medical conditions. Trends Neurosci. 2025;48(5):330-348. doi:10.1016/j.tins.2025.01.003

Ma X, Chen H, Cao L, et al. Mechanisms of Physical Fatigue and its Applications in Nutritional Interventions. J Agric Food Chem. 2021;69(24):6755-6768. doi:10.1021/acs.jafc.1c01251