Εθισμός στους Υδατάνθρακες: Υπάρχει στ’ αλήθεια;

Οι υδατάνθρακες είναι βασική πηγή ενέργειας για το σώμα, αλλά για πολλούς ανθρώπους η κατανάλωση τροφών πλούσιων σε απλούς υδατάνθρακες, όπως γλυκά, άσπρο ψωμί και επεξεργασμένα σνακ, σχετίζεται με έντονες λαχτάρες και δυσκολία ελέγχου της πρόσληψης. Ορισμένοι μιλούν για “εθισμό στους υδατάνθρακες”, ωστόσο η επιστημονική κοινότητα παραμένει επιφυλακτική σχετικά με το αν αυτός ο όρος ανταποκρίνεται πλήρως στις νευροβιολογικές και συμπεριφορικές προδιαγραφές ενός κλασικού εθισμού. 

Τι σημαίνει «εθισμός στους υδατάνθρακες»

Η ιδέα του «εθισμού» στους υδατάνθρακες αναφέρεται στην ανικανότητα διαχείρισης της κατανάλωσης τροφών πλούσιων σε επεξεργασμένους υδατάνθρακες και ζάχαρη, που μπορεί να φαίνεται να παράγει συμπεριφορές παρόμοιες με αυτές του εθισμού σε ουσίες. Σε αυτές περιλαμβάνονται έντονες επιθυμίες, υπερκατανάλωση παρόλο που δεν υπάρχει φυσική πείνα, και ανάγκη για ολοένα μεγαλύτερη ποσότητα για να αισθανθεί κανείς ευχαρίστηση. Ωστόσο, ο “εθισμός σε υδατάνθρακες” δεν αποτελεί ανεγνωρισμένη ιατρική διάγνωση στο επίσημο εγχειρίδιο DSM-5-TR των ψυχικών διαταραχών. 

Πώς επηρεάζουν τα επεξεργασμένα υδατάνθρακες τον οργανισμό

Τα τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε απλούς ή λεπτούς υδατάνθρακες και ζάχαρη, όπως πίτσα, μπισκότα, πατάτες τηγανητές ή παγωτό — ενεργοποιούν νευρικούς μηχανισμούς στον εγκέφαλο που σχετίζονται με ευχαρίστηση και ανταμοιβή, κυρίως μέσω της απελευθέρωσης ντοπαμίνης. Αυτό μπορεί να δημιουργεί μια αίσθηση «ανταμοιβής» που ο εγκέφαλος επιδιώκει να επαναλάβει. 

Ορισμένα πειράματα σε ζώα δείχνουν ότι η κατανάλωση ζάχαρης μπορεί να προκαλεί συμπεριφορές που μοιάζουν με συμπτώματα εθισμού,  όπως υπερκατανάλωση, προσαρμογή στην ανταμοιβή και ανάγκη για αυξημένη πρόσληψη για να φτάσει κανείς στο ίδιο «αίσθημα» ευχαρίστησης, αλλά η μεταφορά αυτών των ευρημάτων στον άνθρωπο δεν είναι ακόμη ξεκάθαρη. 

Γιατί δεν αναγνωρίζεται ως επίσημος εθισμός

Παρόλο που τα τρόφιμα πλούσια σε επεξεργασμένους υδατάνθρακες φαίνεται να ενεργοποιούν παρόμοιες περιοχές του εγκεφάλου με ουσίες που προκαλούν εθισμό, το να χαρακτηρίσουμε αυτή τη συμπεριφορά ως εθισμό είναι επιστημονικά περίπλοκο. Ο εθισμός σε ουσίες περιλαμβάνει συγκεκριμένα νευροχημικά μονοπάτια, εξάρτηση, συμπτώματα απόσυρσης και αναγνωρισμένα κριτήρια διάγνωσης, στοιχεία που δεν έχουν τεκμηριωθεί ολοκληρωμένα για τους υδατάνθρακες. 

Παράλληλα, πολυπαραγοντικοί παράγοντες όπως το περιβάλλον, το άγχος, η πρόσβαση σε επεξεργασμένα τρόφιμα, η παιδική διατροφή και κοινωνικές συνήθειες παίζουν ρόλο στις διατροφικές επιλογές και τις «κρίσεις λαχτάρας». 

Ποια τρόφιμα φαίνεται να προκαλούν πιο έντονες επιθυμίες

Ερευνητικά εργαλεία όπως η κλίμακα Yale Food Addiction Scale δείχνουν ότι τροφές με αυξημένο γλυκαιμικό φορτίο, που προκαλούν απότομη αύξηση και πτώση των επιπέδων σακχάρου — συσχετίζονται συχνότερα με συμπεριφορές υπερκατανάλωσης. Σε αυτές περιλαμβάνονται: πίτσα, παγωτό, μπισκότα, πατάτες τηγανητές, αναψυκτικά και τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη και άσπρο αλεύρι. 

Πώς μπορείς να μειώσεις «λαχτάρες» και υπερκατανάλωση

Αν νιώθεις ότι οι υδατάνθρακες σε επεξεργασμένη μορφή σου προκαλούν έντονες επιθυμίες, υπάρχουν πρακτικά βήματα που μπορούν να βοηθήσουν:

1. Προτίμησε ολικής άλεσης και φυσικές πηγές υδατανθράκων
Φρούτα, λαχανικά, όσπρια και ολικής άλεσης προϊόντα παρέχουν ενέργεια πιο σταθερά και χωρίς απότομες αυξομειώσεις του σακχάρου. 

2. Συνδύασε με πρωτεΐνη και φυτικές ίνες
Η πρόσληψη πρωτεΐνης και ινών μαζί με υδατάνθρακες μπορεί να εξομαλύνει την απελευθέρωση γλυκόζης στο αίμα και να μειώσει τις απότομες «λαχτάρες». 

3. Διαχείριση στρες και υγιεινές συνήθειες ύπνου
Παράγοντες όπως το άγχος, η κούραση και η έλλειψη ύπνου επηρεάζουν ορμόνες που ελέγχουν την όρεξη και μπορούν να ενισχύσουν cravings, γι’ αυτό η συνολική φροντίδα του εαυτού βοηθά στη ρύθμιση. 

Συμπέρασμα

Η ιδέα του «εθισμού στους υδατάνθρακες» αντανακλά ένα φαινόμενο που έχει κοινά σημεία με συμπεριφορές υπερκατανάλωσης, αλλά δεν θεωρείται τυπικός εθισμός σύμφωνα με τα σημερινά επιστημονικά κριτήρια. Οι επεξεργασμένοι υδατάνθρακες και τα τρόφιμα με υψηλή ζάχαρη μπορεί να ενεργοποιούν το νευρικό σύστημα και να ενισχύουν cravings, αλλά αυτά τα φαινόμενα είναι αποτέλεσμα πολλαπλών παραγόντων και όχι ενός απλού νευροχημικού εθισμού. Η ενσυνείδητη διατροφή, η ποιοτική επιλογή τροφίμων και η συνολική φροντίδα της υγείας βοηθούν στη διαχείριση αυτών των συμπεριφορών. 

Βιβλιογραφία

• Snyder, C. - Is Carb Addiction Real? Research, Trigger Foods, and Management Tips, Healthline 
• How to curb carb cravings, Cleveland Clinic 
• Are Carbs Bad For You? Health Benefits and More, Healthline. 
• Food addiction and high glycemic index carbohydrates - PubMed review (2017).