Brain Rot: Μύθος ή Πραγματικότητα; Τι Λέει η Επιστήμη

Το “brain rot” περιγράφει τη φημολογούμενη επιδείνωση της πνευματικής ή διανοητικής κατάστασης ενός ατόμου σε αποτέλεσμα της υπερβολικής κατανάλωσης διαδικτυακού περιεχομένου χαμηλής ποιότητας, με συνεχές scrolling, μικρά βίντεο, memes, streaming, χωρίς πνευματική πρόκληση. 

Το 2024, η φράση “brain rot” ανακηρύχθηκε ως «λέξη της χρονιάς» από την Oxford University Press, ως η λέξη που εκφράζει ανησυχίες για την επίδραση της ψηφιακής κατανάλωσης στη νοητική κατάσταση. 

Υπάρχει επιστημονική τεκμηρίωση; Τι λένε οι ειδικοί

Οι ερευνητές που μελετούν την επίδραση της υπερβολικής χρήσης ψηφιακών μέσων αναφέρουν ότι δεν υπάρχουν προς το παρόν επαρκή στοιχεία για να αποδείξουν ότι το «brain rot» προκαλεί μόνιμη βλάβη στη δομή του εγκεφαλου. 

Ωστόσο, αρκετές μελέτες συσχετίζουν την εκτεταμένη, και χωρίς διάλειμμα, χρήση οθονών με συμπτώματα όπως μειωμένη συγκέντρωση, γνωστική κόπωση, μειωμένη προσοχή, εντερική αποστασιοποίηση, φτωχή ποιότητα ύπνου, άγχος ή κατάθλιψη, κυρίως σε παιδιά και εφήβους. 

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι το πρόβλημα ίσως να μην είναι τόσο το «τι βλέπουμε» αλλά το «τι δεν κάνουμε όταν βλέπουμε»: όταν πολλές ώρες καταλήγουν σε καθιστική ζωή, απομάκρυνση από τη φυσική δραστηριότητα ή την κοινωνική επαφή, δεν λαμβάνει ο εγκέφαλος τα σύνθετα, ποιοτικά ερεθίσματα που χρειάζεται για να διατηρεί τις γνωστικές και συναισθηματικές του λειτουργίες σε ισορροπία. 

Πιθανά «Σήματα» ότι η “Ψηφιακή Κόπωση” Σε “Πληγώνει”

Οι ενδείξεις δεν είναι ίδιες για όλους, αλλά μερικά κοινά συμπτώματα που έχουν συνδεθεί με έντονη καθημερινή χρήση οθονών είναι:

• Μειωμένη ικανότητα συγκέντρωσης ή “χωρίς ενέργεια” νιώθοντας συχνά ότι ο νους “μπλοκάρει”.
• Δυσκολία στην εστίαση για μεγάλα έργα, προτιμώντας το γρήγορο, εύκολο, στιγμιαίο περιεχόμενο.
• Αύξηση της ψυχικής κόπωσης, άγχους ή διάθεσης “μη-επαγγελματικής/μη-δημιουργικής” στασιμότητας.
• Διαταραχές ύπνου, είτε λόγω μπλε φωτός και συνεχούς έκθεσης πριν τον ύπνο, είτε λόγω πνευματικής διέγερσης.
• Μειωμένο ενδιαφέρον για δραστηριότητες εκτός οθόνης, κοινωνική απομάκρυνση ή έλλειψη δημιουργικότητας.

Γιατί δεν λέμε «Ναι, brain rot υπάρχει» αλλά «Ίσως, χρειάζεται προσοχή»

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι δεν υπάρχει προς το παρόν «ξεκάθαρη επιστημονική απόδειξη» που να τεκμηριώνει ότι το brain rot προκαλεί μόνιμη εγκεφαλική βλάβη. 

Ο εγκέφαλος δεν «σαπίζει» με την κυριολεκτική έννοια, δεν υπάρχει αποσύνθεση κυττάρων μόνο επειδή βλέπεις πολύ TikTok. 

Αυτό που γνωρίζουμε καλύτερα, και υπάρχει με επιστημονική τεκμηρίωση — είναι ότι ένας τρόπος ζωής με υπερβολική και παθητική χρήση οθόνης, χωρίς ποιοτικά ερεθίσματα, κοινωνική επαφή, φυσική δραστηριότητα και ποιοτικό ύπνο, μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχική και γνωστική υγεία.

Τι μπορούμε να κάνουμε: Πρακτικές Προτάσεις για Υγιή “Ψηφιακή Διατροφή”

• Θέσε όρια οθόνης: Καθόρισε συγκεκριμένες ώρες χρήσης και ώρες “χωρίς οθόνη”, ιδιαίτερα πριν τον ύπνο.
• Επίλεξε προσληπτικό περιεχόμενο: Αντί για mindless scrolling, προτίμησε περιεχόμενο με νόημα, γνώση, μουσική, ανάγνωση, δημιουργία.
• Δώσε χώρο στην πραγματική ζωή: Βόλτες στη φύση, σωματική άσκηση, δια ζώσης επικοινωνία, χόμπι που εμπλουτίζουν τις εμπειρίες του εγκεφάλου.
• Προστάτεψε τον ύπνο: Απόφυγε οθόνες 1–2 ώρες πριν κοιμηθείς, το μπλε φως και η πνευματική διέγερση δυσκολεύουν τον ύπνο και αποδιοργανώνουν τον εγκεφαλικό ρυθμό.
• Δώσε ποικιλία στον νου: Αυτό που «θρέφει» τον εγκέφαλο δεν είναι η ποσότητα, αλλά η ποιότητα, ερεθίσματα, προκλήσεις, καινούργιες εμπειρίες.

Συμπέρασμα

Το “brain rot” δεν είναι, τουλάχιστον προς το παρόν, επιστημονικά διαγνωσμένη νόσος. Είναι περισσότερο ένας κοινωνικός και πολιτιστικός όρος που εκφράζει ανησυχίες για την επίδραση της ψηφιακής υπερκατανάλωσης και της παθητικής ψυχαγωγίας στο μυαλό.

Ωστόσο, οι ενδείξεις συγκλίνουν στο ότι η συνεχής, χωρίς ποιοτικά ερεθίσματα, χρήση οθονών, μαζί με έλλειψη φυσικής δραστηριότητας, κακού ύπνου και περιορισμένων κοινωνικών αλληλεπιδράσεων, μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη γνωστική λειτουργία, τη συγκέντρωση, τη διάθεση και την ψυχική ευεξία.

Άρα δεν είναι τόσο ζήτημα «brain rot» ή όχι, είναι ζήτημα πώς φροντίζουμε τον νου μας στην ψηφιακή εποχή. Με μέτρο, ποιοτικά ερεθίσματα και ισορροπία.

Βιβλιογραφία

• “Is brain rot real? Here’s what brain-health experts say.” American Heart Association. 
• “’Brain rot’ is the 2024 Word of the Year, According to Oxford University Press.” Time. 
• «Brain rot»: Τι σημαίνει; Άρθρο στο CNN.gr. 
• «Πώς να αντιμετωπίσουμε το brain rot». Άρθρο στο Iatronet.
• “Is ‘Brain Rot’ Real? What Screen Time Does to Your Brain.” Nuvance Health. 
• «‘Brain rot’: προκαλούν τα social media «σήψη του εγκεφάλου»;». Άρθρο στο LiFO.gr.