Γιατί τα Προβιοτικά Δεν Είναι η «Μαγική Λύση» για το Ανεξερεύνητο Έντερο

Της Γεωργίας Μεγαρίτη, Βιολόγος BSc, Μοριακή Διατροφολόγος MSc

Η βιομηχανία των συμπληρωμάτων διατροφής έχει καταφέρει να επιβάλει ένα εξαιρετικά ελκυστικό αφήγημα: «Έχεις φούσκωμα, άγχος, δερματικά ή χαμηλό ανοσοποιητικό; Πάρε ένα χάπι με δισεκατομμύρια ζωντανά βακτήρια και όλα θα διορθωθούν». Η πραγματικότητα, ωστόσο, όπως αποκαλύπτεται μέσα από τις πιο πρόσφατες συστηματικές ανασκοπήσεις της ιατρικής κοινότητας, είναι εντελώς διαφορετική. Τα προβιοτικά πράγματι βοηθούν ορισμένους ανθρώπους σε συγκεκριμένες κλινικές περιπτώσεις. Όμως, δεν αποτελούν πανάκεια. Στην πραγματικότητα, η επιστήμη βρίσκεται ακόμη στα σπάργανα όσον αφορά την κατανόηση του εντερικού μικροβιώματος.

Μικροβίωμα: Μια «Αχαρτογράφητη Ήπειρος» Μέσα μας

Το ανθρώπινο έντερο φιλοξενεί τρισεκατομμύρια μικροοργανισμούς, με το βάρος τους να αγγίζει περίπου τα 2 κιλά,  βάρος μεγαλύτερο από αυτό του ανθρώπινου εγκεφάλου. Το σύνολο αυτών των μικροβίων διαθέτει τουλάχιστον 150 φορές περισσότερα γονίδια από το ίδιο το ανθρώπινο γονιδίωμα. Παρά τη ραγδαία εξέλιξη της βιοτεχνολογίας, το μικροβίωμα παραμένει σε τεράστιο βαθμό ανεξερεύνητο. Μεγάλες γενετικές χαρτογραφήσεις, όπως αυτή του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Βιοπληροφορικής, έδειξαν ότι πάνω από το 70% των μικροβιακών ειδών που ζουν μέσα μας δεν έχουν καλλιεργηθεί ποτέ σε εργαστήριο και παραμένουν παντελώς άγνωστα στην επιστήμη. Όταν λοιπόν αγοράζουμε ένα τυποποιημένο προβιοτικό με 3 ή 5 στελέχη βακτηρίων, προσπαθούμε να τροποποιήσουμε ένα χαοτικό, άγνωστο οικοσύστημα τρισεκατομμυρίων οργανισμών. Είναι το επιστημονικό ανάλογο του να ρίχνεις μερικές σταγόνες νερό στον ωκεανό ελπίζοντας να αλλάξεις τη σύστασή του.

Το Φίλτρο του Medscape: Η Σκληρή Αλήθεια για τα Συμπληρώματα

Το πόσο πίσω βρισκόμαστε στη μελέτη των εμπορικών προβιοτικών αποτυπώνεται ανάγλυφα στις κλινικές δοκιμές. Σε πρόσφατη επιστημονική κοινή δήλωση (Consensus) των ισπανικών ιατρικών εταιρειών SEMERGEN και SEFAC, η οποία δημοσιεύτηκε στο Medscape, οι ερευνητές πραγματοποίησαν μια αυστηρή συστηματική ανασκόπηση της βιβλιογραφίας. Το αποτέλεσμα ήταν σοκαριστικό: Το 87% των κλινικών μελετών για τα προβιοτικά απορρίφθηκε λόγω έλλειψης κλινικής αυστηρότητας, μεθοδολογικών σφαλμάτων ή επειδή τα αποτελέσματα βασίζονταν μόνο σε πειραματόζωα χωρίς να έχουν καμία αποδεδειγμένη ισχύ στον άνθρωπο. Η Αμερικανική Γαστρεντερολογική Εταιρεία (AGA) έχει εκδώσει σαφείς οδηγίες στις οποίες τονίζει ότι οι αποδείξεις για τα περισσότερα γαστρεντερολογικά προβλήματα είναι ελλιπείς. Οι μόνες περιπτώσεις όπου τα προβιοτικά έχουν ισχυρή επιστημονική στήριξη είναι πολύ συγκεκριμένες, όπως η πρόληψη της διάρροιας που προκαλείται από αντιβιοτικά ή η διαχείριση συγκεκριμένων συμπτωμάτων του Συνδρόμου Ευερέθιστου Εντέρου (IBS), και αυτό, πάντα με τη χρήση πολύ συγκεκριμένων στελεχών και όχι οποιουδήποτε τυχαίου σκευάσματος.

Οι Μεγάλες Προκλήσεις της «Μαζικής» Προσέγγισης

Η μεγαλύτερη παγίδα των εμπορικών σκευασμάτων κρύβεται πίσω από την υπόθεση ότι ένα κοινό χάπι μπορεί να ταιριάξει σε όλους. Στην πραγματικότητα, το μικροβίωμα κάθε ανθρώπου είναι τόσο μοναδικό όσο το δακτυλικό του αποτύπωμα, πράγμα που σημαίνει ότι ένα σκεύασμα που βοήθησε κάποιον, μπορεί να μην έχει καμία απολύτως επίδραση σε έναν άλλον. Επιπλέον, κλινικά δεδομένα δείχνουν ότι η πλειονότητα των εξωγενών βακτηρίων από τα συμπληρώματα δεν καταφέρνει να αποικίσει μόνιμα το έντερο· απλώς «περνά» παροδικά από τον πεπτικό σωλήνα και αποβάλλεται, χωρίς να αλλάζει ουσιαστικά τη δομή του εσωτερικού μας οικοσυστήματος. Τέλος, η αλόγιστη χρήση τους κρύβει κινδύνους, καθώς σε ευάλωτους ή ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς έχει συνδεθεί με λοιμώξεις, ενώ σε υγιείς ανθρώπους μπορεί να προκαλέσει υπερβολικά αέρια, τυμπανισμό ή ακόμη και παροδική «ομίχλη εγκεφάλου» (brain fogginess) εξαιτίας της συσσώρευσης D-γαλακτικού οξέος.

Το Μέλλον Ανήκει στην Ιατρική Ακριβείας

Όπως επισημαίνουν πρόσφατες μελέτες στο ScienceDirect και ανακοινώσεις του Εθνικού Ινστιτούτου Υγείας των ΗΠΑ (NIH), η επιστήμη μετακινείται πλέον από το μαζικό μοντέλο προς τις εξατομικευμένες μικροβιακές θεραπείες (Precision Probiotics). Για να έχει αποτέλεσμα μια παρέμβαση, θα πρέπει πρώτα να γίνεται γενετικό προφίλ του μικροβιώματος του ασθενούς (metagenomic profiling) και με βάση τις δικές του ελλείψεις να σχεδιάζεται η στοχευμένη θεραπεία. Μέχρι να γίνει αυτό καθημερινή κλινική πράξη, η καλύτερη «συνταγή» για το έντερο δεν βρίσκεται σε κάποιο δυσεύρετο χάπι, αλλά στην τροφή. Η κατανάλωση ποικιλίας φυτικών ινών (πρεβιοτικά) και παραδοσιακών τροφών που έχουν υποστεί ζύμωση (κεφίρ, γιαούρτι, τουρσί) προσφέρει το κατάλληλο υπόστρωμα ώστε να αναπτυχθούν οι δικοί μας, μοναδικοί και ήδη εγκαταστημένοι πληθυσμοί βακτηρίων. Τα προβιοτικά είναι ένα χρήσιμο εργαλείο, αλλά ας σταματήσουμε να τα αντιμετωπίζουμε ως το μαγικό ραβδί που θα σβήσει τις συνέπειες του κακού ύπνου, του χρόνιου στρες και της δυτικής διατροφής.

Επιστημονική Βιβλιογραφία 

• Medscape Medical News "Do All Probiotics Work? Evidence Says No." Consensus statement and systematic review by SEMERGEN and SEFAC.
• Nature Biotechnology. Almeida, A., et al. "A new genomic blueprint of the human gut microbiota." European Bioinformatics Institute.
• Gastroenterology. Su, G. L., et al. "AGA Clinical Practice Guidelines on the Role of Probiotics in the Management of Gastrointestinal Disorders." American Gastroenterological Association.
• ScienceDirect / National Institutes of Health (NIH). "Precision Probiotic Therapies: Challenges and Opportunities.". 
• Clinical and Translational Gastroenterology. Rao, S. S. C., et al. "Brain fogginess, gas and bloating: a link between probiotic use, small intestinal bacterial overgrowth and D-lactic acidosis."