Οταν η Αγιουρβεδα συναντά την αρχαίο ελληνική θεραπευτική παράδοση

Της Σοφίας Παπαδοπούλου, Χημικός/Researcher of Ayurveda

Όλα τα αρχαία θεραπευτικά συστήματα του κόσμου μοιράζονται μια κοινή φιλοσοφία: την αναζήτηση της ισορροπίας ανάμεσα στον άνθρωπο και τη φύση. Αυτή η αρχή ισχύει τόσο για την Αγιουρβέδα, την αρχαία ινδική επιστήμη της ζωής, όσο και για την Ιπποκρατική ιατρική. Όπως έλεγε ο Ιπποκράτης, «η τροφή σου να είναι το φάρμακό σου», μια φράση που αντικατοπτρίζει και τις αγιουρβεδικές αρχές περί ισορροπίας και αρμονίας.

Συνεχίζοντας λοιπόν, μπορούμε να δούμε πώς η Αγιουρβέδα με τη θεωρία των Tridosha και η Ιπποκρατική θεωρία των τεσσάρων χυμών εκφράζουν παρόμοιες αντιλήψεις. Η Αγιουρβέδα μας μιλά για τις τρεις βασικές ενεργειακές δυνάμεις, τις Vata, Pitta και Kapha, που προκύπτουν από τους συνδυασμούς των πέντε στοιχείων της φύσης. Αντίστοιχα, ο Ιπποκράτης μίλησε για τους τέσσερις χυμούς του ανθρώπινου σώματος, οι οποίοι πρέπει να βρίσκονται σε ευκρασία, δηλαδή σε σωστή αναλογία, για να διατηρείται η υγεία.

Με αυτόν τον τρόπο βλέπουμε πώς δύο φαινομενικά διαφορετικές παραδόσεις καταλήγουν σε κοινές αρχές: ότι ο άνθρωπος είναι μια μικρογραφία του σύμπαντος και ότι η γνώση της δικής μας μοναδικής ισορροπίας είναι …είναι το κλειδί για την ευκρασία, την υγεία και την εξέλιξή μας. Έτσι, ενσωματώνοντας αυτή την αντίληψη τόσο από την Αγιουρβέδα όσο και από την Ιπποκρατική παράδοση, αντιλαμβανόμαστε ότι η σοφία των αρχαίων πολιτισμών παραμένει ζωντανή και επίκαιρη. Αναγνωρίζοντας αυτές τις κοινές ρίζες, μπορούμε να αντλήσουμε έμπνευση για μια πιο ολιστική προσέγγιση της υγείας μας σήμερα.

Αλήθεια σημαίνει… Α+λήθη = δεν ξεχνώ!

Όσο πιο βαθιά στον χρόνο πάμε, τόσο όλα συγκλίνουν, τόσο ανακαλύπτουμε/ξαναθυμόμαστε κοινές αρχές και ρίζες. Όσον αφορά, δε, τα διαφορετικά παραδοσιακά συστήματα υγείας όλων των αρχαίων πολιτισμών, είναι γενικότερα γνωστό ότι έχουν κοινή αρχή και τέλος. Στο «ανάμεσα», βέβαια, μπορεί ανάλογα με την παράδοση του κάθε λαού να βρίσκουμε διαφορετικές πρακτικές, αλλά οι βάσεις είναι εξαιρετικά παρόμοιες.

Η Αγιουρβέδα, τα πανάρχαιο παραδοσιακό σύστημα υγείας 5000 χρόνων που προέρχεται από την Ινδία, που παγκόσμια αποκαλείται «The Mother of All Healing Arts» θεωρείται πως μπορεί και εγκολπώνει όλα τα αρχαία θεραπευτικά συστήματα. Ιδιαίτερα, δε, με την αρχαιοελληνική παράδοση έχουν πολλές κοινές ρίζες, σκοπούς και πρακτικές. Χαρακτηριστικά σε αυτό το άρθρο θα ήθελα να αναφερθώ στον ακρογωνιαίο λίθο του αγιουρβεδικού συστήματος, την θεωρία των Tridosha και των αγιουρβεδικών τύπων, που κατ’ επέκταση επηρεάζει πάμπολλες άλλες παραμέτρους στην αγιουρβεδική Ιατρική. Πολύ σύντομα, η θεωρία αυτή βασίζεται στην δομική θεωρία, σε όλα τα παραδοσιακά συστήματα, «την Θεωρία των 5 Στοιχείων», σύμφωνα με την οποία «τα πάντα στο σύμπαν αποτελούν σύσταση των ίδιων δομικών στοιχείων (Αιθέρας, Αέρας, Φωτιά, Νερό, Γη) και σε μια συγκεκριμένη αναλογία».

Η θεωρία Tridosha μας πάει ένα βήμα παραπέρα λέγοντας πως τα πέντε στοιχεία ανά δύο σχηματίζουν τις τρεις βασικές ενέργειες.

• Αιθέρας + Αέρα = Vata
• Φωτιά + Νερό = Pitta
• Γη + Νερό = Kapha

Οπότε τα πάντα στο Σύμπαν αποτελούν έκφραση των ενεργειών Vata, Pitta, Kapha. Σε ανθρώπινο επίπεδο την ώρα της σύλληψης η «σφραγίδα της μοίρας» καθορίζει την αναλογία των ενεργειών αυτών που χαρακτηρίζει όλη την ψυχοφυσιολογία στον καθένα, ορίζοντας έτσι τον αγιουρβεδικό του τύπο (Prakriti).

Με βάση αυτόν τον αγιουρβεδικό τύπο ορίζονται οι παράγοντες της ζωής, διατροφή, κίνηση, περιβάλλον, τρόπος ζωής, τρόπος σκέψης, που ταιριάζουν ή όχι στον καθένα, εναρμονίζοντάς τον ανάλογα, οι παράγοντες ζωής του… οι παράγοντες αυτοθεραπείας του Ιπποκράτη. Και έτσι σιγά-σιγά μπαίνουμε στα κοινά… Αντίστοιχη, λοιπόν, με την θεωρία των τριών Doshas Vata-Pitta-Kapha (συνδυασμοί των οποίων συνιστούν τους 10 αγιουρβεδικούς τύπους) στην Αγιουρβέδα είναι η Ιπποκρατική θεωρία περί χυμών. Ο Ιπποκράτης αναζητώντας τα δομικά στοιχεία του ανθρώπινου σώματος υποστήριξε ότι η υλική υπόστασή του αποτελείται από 4 χυμούς. Η σύλληψη αυτή του Ιπποκράτη αποτέλεσε μία από τις πιο θεμελιώδεις αρχές που επηρέασαν την ιατρική για αιώνες και την βάση της σύγχρονης ενδοκρινολογίας.

Χαρακτηριστικό είναι ότι οι 4 χυμοί βρίσκονται σε αντιστοιχία με τα 4 στοιχεία (Πυρ, Αήρ, Ύδωρ, Γη) τα οποία, σύμφωνα με την θεωρία του Εμπεδοκλή, αποτελούν τον κόσμο. Στη μελέτη του Ιπποκρατικού έργου όπου καταγράφεται η επίδραση στην υγεία περιβαλλοντικών παραγόντων, ο άνθρωπος δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο σύστημα αλλά είναι σε άμεση συνάρτηση με το περιβάλλον του, και τόσο τα ήθη, όσο και η φύση του επηρεάζονται καθοριστικά από παράγοντες, όπως π.χ. η εναλλαγή των εποχών.

Επιπλέον, σύμφωνα με την ιπποκράτεια θεωρία οι επιδράσεις που υφίσταται ο άνθρωπος δεν είναι συνάρτηση μόνο του περιβάλλοντος αλλά εξαρτώνται και από την ιδιοσυγκρασία του. Δεν περιορίστηκε μόνο στη διάγνωση των ασθενειών, αλλά περιέγραψε και τα βασικά στοιχεία που απαρτίζουν το ανθρώπινο σώμα, μέσα από την «Θεωρία των χυμών». Σύμφωνα με αυτή υποστήριξε ότι η υλική υπόσταση του ανθρώπινου σώματος αποτελείται από 4 χυμούς: Αίμα, Φλέγμα, Κίτρινη χολή, Μαύρη χολή, οι οποίο εκκρίνονται από τέσσερα βασικά όργανα: την καρδιά, τον εγκέφαλο, το ήπαρ και την σπλήνα, αντίστοιχα. Ουσιαστικά, δηλαδή, ο Ιπποκράτης καθιστά την επιστήμη την φυσιολογίας του οργανισμού ως χυμο-φυσιολογία.

Χαρακτηριστικό είναι ότι οι τέσσερις χυμοί βρίσκονται σε αντιστοιχία με τα τέσσερα στοιχεία-ριζώματα που αναφέραμε παραπάνω σύμφωνα με την θεωρία του Εμπεδοκλή.

Πυρ >> Κίτρινη χολή (Χολερικός τύπος)
Αήρ >> Αίμα (Αιματώδης τύπος)
Ύδωρ >> Φλέγμα (Φλεγματικός τύπος)
Γη >> Μαύρη χολή (Μελαγχολικός τύπος)

Αποσπάσματα από την θεωρία:

«Ο ρόλος των χυμών στο ανθρώπινο σώμα είναι καθοριστικός, καθώς η αρμονική ανάμειξή τους (κράση) συμβάλλει στην διατήρηση της υγείας. Προϋπόθεση της υγείας αποτελεί η κράση των χυμών να γίνεται βάσει των ορθών αναλογιών, καθώς στην περίπτωση που ένας εξ’ αυτών είτε πλεονάζει, είτε ευρίσκεται σε έλλειψη, τότε παρουσιάζεται εκτροπή της κατάστασης του σώματος προς το παθολογικό. Συνεπώς τα αποτελούντα τον άνθρωπο στοιχεία δεν αναμειγνύονται τυχαία, αλλά με την σωστή αναλογία, προκειμένου η σύσταση του σώματος να προάγει την υγεία» «Η κράση των χυμών δεν συντελεί μόνο στην διατήρηση της υγείας, αλλά σε συνάρτηση με την αναλογία με την οποία υπάρχουν στον καθένα, δημιουργεί και διαφορετικές ιδιοσυγκρασίες, γεγονός που οδηγεί στην εμφάνιση τεσσάρων βασικών τύπων ανθρώπων και συμπεριφορών».

• Ο Χολερικός είναι ο δεικτικός και ο θερμόαιμος (κατά την Αγιουρβέδα είναι ο Pitta τύπος)
• Ο Αιματώδης είναι ο εύχαρης και ο ελαφρύς (κατά την Αγιουρβέδα είναι ο Vata τύπος)
• Ο Φλεγματικός και μελαγχολικός, ο σοβαρός, ο βαρύς (κατά την Αγιουρβέδα είναι ο τύποι Kapha*)

*η Αγιουρβέδα πέρα από τους τρεις αρχικούς τύπους έχει και άλλους εφτά που αφορούν τους συνδυασμούς
τους. Βασική, λοιπόν, κοινή αρχή στις δύο αρχαίες παραδόσεις είναι ο συσχετισμός των στοιχείων που αποτελούν τον άνθρωπο με τα δομικά στοιχεία του κόσμου, γεγονός που καταδεικνύει ότι η κατασκευή του ανθρώπου είναι άμεσα συνδεδεμένη με αυτή του κόσμου, καθιστώντας έτσι τον άνθρωπο μικρογραφία του κοσμικού συστήματος.

Η ιδιότητα της αρμονικής κράσης των τεσσάρων χυμών που συντελεί στην διατήρηση της υγείας είχε
επισημανθεί και από τον Αριστοτέλη, ο οποίος της απέδωσε των όρο Ευκρασία. Πεμπτουσία τόσο στο αγιουρβεδικό σύστημα, όσο και στην ιπποκράτειο θεωρία αποτελεί το ότι είναι σημαντικό να γνωρίζει κάποιος την ισορροπία των δομικών στοιχείων, των Doshas, των χυμών που χαρακτηριστικά τον απαρτίζουν την δική του μοναδική ιδιοσυγκρασία, και που αν αυτά διατηρούνται στη σωστή αναλογία δημιουργούν παράγοντες…Υγείας/ Ευκρασίας!

Κλείνοντας ο κοινός απώτερος στόχος της ανθρώπινης ύπαρξης και στις δύο παραδόσεις.. την Εξέλιξη , την ενθύμηση της Αληθινής Φύσης κατά το « Το σώμα είναι ο ναός της Ψυχής» /
Πλάτων.