pH και υγεία: Ο ρόλος του μαγνησίου στην οξεοβασική ισορροπία

Της Ίσαρη Γεωργίας - κλινική διαιτολόγος-διατροφολόγος με εμπειρία χρόνων στη διατροφική διαχείριση φυσιολογικών και παθολογικών καταστάσεων τόσο σε ενήλικες όσο και σε παιδιά.

Το μαγνήσιο είναι ένα μέταλλο που βρίσκεται σε αρκετές τροφές, σε φάρμακα αλλά και σε αρκετά συμπληρώματα διατροφής . Είναι συμπαράγοντας σε πάνω από 300 ενζυμικά συστήματα στον οργανισμό που ρυθμίζουν διάφορες βιοχημικές αντιδράσεις, όπως πρετεϊνοσύνθεση, μυϊκή και νευρική λειτουργία, έλεγχος γλυκόζης αίματος και ρύθμιση αρτηριακής πίεσης, Το μαγνήσιο είναι απαραίτητο για την παραγωγή ενέργειας, την οξειδωτική φωσφορυλίωση και τη γλυκόλυση. Συμβάλλει στη δομική ανάπτυξη των οστών και απαιτείται για τη σύνθεση του DNA, του RNA και του αντιοξειδωτικού γλουταθειόνη. Επίσης, παίζει ρόλο στην ενεργό μεταφορά ιόντων ασβεστίου και καλίου μέσω των κυτταρικών μεμβρανών, μια διαδικασία σημαντική για τη μετάδοση των νευρικών παλμών, τη μυϊκή σύσπαση και τον φυσιολογικό καρδιακό παλμό.

Η οξεοβασική ισορροπία είναι κατά βάση η ρύθμιση της συγκέντρωσης των ιόντων υδρογόνου στο σώμα. Ένα μέτρο αυτού είναι η τιμή του pH, η οποία διατηρείται σε πολύ στενά όρια. Αυτό το εύρος εξασφαλίζει την ομαλή λειτουργία των μεταβολικών διεργασιών του οργανισμού. Οτιδήποτε μεταξύ 0 και 6,99 θεωρείται όξινο, και μεταξύ 7,01 και 14 αλκαλικό. Μια τιμή pH ακριβώς στο 7 θεωρείται ουδέτερη.

Ακόμη και οι μικρότερες αλλαγές στη συγκέντρωση των ιόντων υδρογόνου μπορούν να έχουν τεράστιο αντίκτυπο στις διεργασίες του οργανισμού. Επομένως, η τιμή του pH διατηρείται εντός πολύ στενών ορίων. Αυτό επιτυγχάνεται είτε από διάφορα ρυθμιστικά συστήματα (buffers) στο σώμα είτε μέσω των πνευμόνων, των νεφρών και του ήπατος. Τα νεφρά και οι πνεύμονες είναι ιδιαίτερα σημαντικά για την αποβολή των οξέων: ό,τι τα ρυθμιστικά μας συστήματα δεν μπορούν να διαχειριστούν απεκκρίνεται μέσω των νεφρών ή αποβάλλεται μέσω του αέρα που εκπνέουμε.

Διαφορετικές τιμές pH επικρατούν στο σώμα μας. Στο στομάχι, για παράδειγμα, υπάρχει ένα όξινο περιβάλλον ώστε το γαστρικό οξύ να μπορεί να λειτουργήσει άριστα. Στο αίμα, η τιμή του pH είναι ελαφρώς αλκαλική, γύρω στο 7,4.

Γιατί είναι τόσο σημαντική η οξεοβασική ισορροπία

Η ισορροπία οξέων-βάσεων είναι κεντρικής σημασίας για τη λειτουργία των πρωτεϊνών και των κυττάρων, καθώς και για τη διαπερατότητα των μεμβρανών και, συνεπώς, για την πορεία των μεταβολικών διεργασιών στον οργανισμό μας.

Εάν υπάρχει ανισορροπία (π.χ. λόγω μεταβολικών διαταραχών ή ορισμένων ασθενειών), μπορεί να προκύψει είτε υπεροξύτητα (=οξέωση) είτε υποοξύτητα (=αλκάλωση). Και οι δύο διαταραχές της ισορροπίας οξέων-βάσεων μπορούν να επηρεάσουν ζωτικές μεταβολικές λειτουργίες και μπορεί να έχουν απειλητικές για τη ζωή συνέπειες.

Επιπλέον, διάφορες μελέτες δείχνουν ότι μια δίαιτα που σχηματίζει πολλά οξέα μπορεί επίσης να είναι επιβλαβής για τον οργανισμό μας μακροπρόθεσμα. Μια διατροφή που παράγει οξέα λέγεται ότι έχει αρνητικό αντίκτυπο στην υγεία των οστών και ευνοεί την οστεοπόρωση. Λέγεται επίσης ότι αυξάνει τον πόνο στους μυς και τις αρθρώσεις, την υψηλή αρτηριακή πίεση και την κόπωση, καθώς και τον κίνδυνο για πέτρρες στα νεφρά και ρευματισμούς.

Η ισορροπία οξέων-βάσεων μπορεί επίσης να διαταραχθεί από το άγχος και την έλλειψη άσκησης.

Το μαγνήσιο είναι ένα απαραίτητο μέταλλο που συμμετέχει δραστικά στην οξεοβασική ισορροπία του σώματος, λειτουργώντας ως αλκαλικό ρυθμιστικό διάλυμα για τη διατήρηση του βέλτιστου pH στο αίμα και τα κύτταρα. Ωστόσο, η σχέση είναι αμφίδρομη: η συστημική οξέωση αυξάνει τη νεφρική απώλεια μαγνησίου, ενώ ορισμένες μορφές συμπληρωμάτων μπορούν να βοηθήσουν στην εξουδετέρωση των περιττών οξέων στο σώμα.

Η Αμφίδρομη Σχέση

Πώς η Οξέωση Επηρεάζει το Μαγνήσιο:

Όταν το σώμα παράγει ή προσλαμβάνει αυξημένες ποσότητες οξέων, όπως  από δίαιτες πλούσιες σε ζωική πρωτεΐνη, οι νεφροί αποβάλλουν περισσότερο μαγνήσιο και ασβέστιο στα ούρα για να βοηθήσουν στην αντιστάθμιση. Αυτή η νεφρική απώλεια σημαίνει ότι η χρόνια μεταβολική οξύτητα μπορεί να συμβάλει ενεργά στην ανεπάρκεια μαγνησίου, ανεξάρτητα από την ποσότητα που καταναλώνετε.

Πώς το Μαγνήσιο Επηρεάζει την Οξεοβασική Ισορροπία:

Το μαγνήσιο δρα ως συστημικός ρυθμιστής μαζί με το ασβέστιο, το νάτριο και το κάλιο, για να αποτρέψει το σώμα από το να γίνει πολύ όξινο. Το μαγνήσιο συνδέεται με ενδοκυτταρικά ανιόντα (όπως το ATP) για τη διατήρηση της ηλεκτρικής ουδετερότητας. Οι μορφές συμπληρωμάτων, ιδιαίτερα το διττανθρακικό μαγνήσιο (Magnesium Bicarbonate) και το κιτρικό μαγνήσιο (magnesium citrate), μπορούν να αυξήσουν την αλκαλικότητα για να ενισχύσουν τη φυσική ρύθμιση του pH του σώματος.

Κυτταρική πρόσληψη:

Το ενδοκυτταρικό pH επηρεάζει άμεσα τη μεταφορά του μαγνησίου. Τα όξινα περιβάλλοντα (οξέωση) μειώνουν σημαντικά τον ρυθμό της κυτταρικής πρόσληψης μαγνησίου, ενώ τα πιο αλκαλικά περιβάλλοντα τη διεγείρουν.

Επιπτώσεις στην Υγεία

• Υγεία των Οστών: Η οξέωση αναγκάζει το σώμα να αντλεί μέταλλα από τα οστά και να τα αποβάλλει, γεγονός που μπορεί να επιταχύνει την οστική απώλεια. Η διατήρηση επαρκών επιπέδων μαγνησίου βοηθά στην αντιστάθμιση αυτής της εξάντλησης μετάλλων.
• Ισορροπία Ηλεκτρολυτών: Το μαγνήσιο είναι ζωτικής σημασίας για τη συνολική ισορροπία υγρών και ηλεκτρολυτών και υποστηρίζει εκατοντάδες ενζυματικές διεργασίες που ρυθμίζουν το μεταβολισμό και την καρδιαγγειακή λειτουργία.

Η κατανάλωση ζωικής πρωτεΐνης, δημητριακών και μεγάλων ποσοτήτων γάλακτος αυξάνει την οξύτητα του οργανισμού, ενώ τροφές πλούσιες σε μέταλλα, όπως τα πράσινα λαχανικά και τα φρούτα, αυξάνουν την αλκαλικότητα. Γενικά, η δυτική διατροφή προκαλεί μια χρόνια, χαμηλού βαθμού μεταβολική οξέωση. Η οξέωση επηρεάζει την ομοιόσταση του ασβεστίου, εν μέρει λόγω της επίδρασής της στους νεφρικούς μηχανισμούς. Αρκετές μελέτες διατροφικών παρεμβάσεων έχουν αναφέρει συσχέτιση μεταξύ της αύξησης του φορτίου οξέος στον οργανισμό και της αύξησης των νεφρικών απωλειών ασβεστίου. Αυτός ο μηχανισμός μπορεί επίσης να επηρεάσει την ομοιόσταση του μαγνησίου. Υπάρχουν αρκετές μελέτες που υποδεικνύουν ορισμένες ομοιότητες μεταξύ του νεφρικού χειρισμού του μαγνησίου και του ασβεστίου, γεγονός που υποδηλώνει ότι η οξεοβασική ισορροπία έχει επίσης επίδραση στο μαγνήσιο, παρόμοια με εκείνη του ασβεστίου.

Επομένως η επαρκής πρόσληψη ασβεστίου είναι σημαντική για τη διατήρηση της οξεοβασικής ισορροπίας του οργανισμού.

Βιβλιογραφία

1. Institute of Medicine (IOM). Food and Nutrition Board. Dietary Reference Intakes: Calcium, Phosphorus, Magnesium, Vitamin D and Fluoride. Washington, DC: National Academy Press, 1997.
2. Rude RK. Magnesium. In: Coates PM, Betz JM, Blackman MR, Cragg GM, Levine M, Moss J, White JD, eds. Encyclopedia of Dietary Supplements. 2nd ed. New York, NY: Informa Healthcare; 2010:527-37.
3. Rude RK. Magnesium. In: Ross AC, Caballero B, Cousins RJ, Tucker KL, Ziegler TR, eds. Modern Nutrition in Health and Disease. 11th ed. Baltimore, Mass: Lippincott Williams & Wilkins; 2012:159-75.
4. Jürgen Vormann, Magnesium: nutrition and metabolism. Molecular Aspects of Medicine. Volume 24, Issues 1–3, 6 February 2003, Pages 27-37
5. Jang Won Seo, Tae Jin Park. Magnesium metabolism. Electrolyte Blood Press 2008 Dec;6(2):86-95. doi: 10.5049/EBP.2008.6.2.86. Epub 2008 Dec 31.